«مردم سالاري» در ساحت نظريه به حاکميت قانونمند، هدفمند و فراگير مردم بر سرنوشت خويش اطلاق مي شود اما مردم سالاري در ساحت عمل به سيستمي اطلاق مي شود که در آن گروهي از مردم، جمعي را از ميان خود برمي گزينند و اداره امور را به دست آنان مي سپارند با اين وصف فاصله مردم سالاري از نظريه تا عمل را «نخبگان» پر مي کنند و از اين رو هيچ استبعادي ندارد که بگوئيم مردم سالاري يعني حکومت نخبگان بر مردم. از حيث دخالت در حکومت و حکمراني هم در ساحت نظريه، مردم سالاري يعني توزيع اختيار در ميان جامعه و جلوگيري از تمرکز آن در يک يا چند نقطه. ولي در ساحت عمل، حکومت بر مبناي مردم سالاري يعني «تمرکز» اختيار در يک يا چند نقطه. در اينجا فاصله حکمراني مردمي از نظريه تا عمل توسط «حکمرانان» پر مي شود و از اين رو بسياري از فلاسفه و دانشمندان علوم سياسي معتقدند دمکراسي در عمل همان «اريستوکراسي»- يعني حکومت اشراف بر مردم- است.
مردم سالاري ديني در ساحت نظريه به معناي نقش آفريني مردم در عرصه اداره- کلي و جزيي- جامعه براساس معيارها و مباني ديني است و در ساحت عمل به سيستمي اطلاق مي شود که در آن همه مردم- و نه بخشي از آنان، چرا که نقش آفريني اجتماعي از منظر ديني فراتر از اختيار، بلکه تکليف است- در همه مسايل- دنيوي و اخروي، اجتماعي، سياسي، اقتصادي و...- براساس اصل امر به معروف و نهي از منکر وارد شده و با لحاظ کردن معيارها و مباني ديني نقش آفريني مي نمايند. با اين حال در مردم سالاري ديني به طور سيستماتيک فاصله اي ميان دو عرصه نظر و عمل وجود ندارد. البته اگر مردم چنين جامعه اي به صحنه نيايند و يا به صحنه بيايند ولي بدون لحاظ کردن معيارهاي ديني بخواهند به ايفاي نقش بپردازند، طبعا در چنين جامعه اي نيز ميان عرصه نظر و عمل فاصله افتاده و همه عوارض «دمکراسي» بر آن بار مي شود و درنهايت بعيد نيست نخبگاني که به نام دين از مردم رأي ستانده اند فاصله نظر و عمل را به نفع خود پر کنند. از حيث دخالت در حکومت، مشروعيت دخالت از يک سو به صلاحيت هاي شخصي- تقوا، تدبير، علم و تخصص- و از سوي ديگر به صلاحيت هاي قانوني ارتباط دارد بنابراين اگر فردي در امر خاصي از حکومت ديني صلاحيت شخصي نداشته باشد، نبايد در آن امر وارد شود، ورود او در اين شرايط مجرمانه و سبب سلب صلاحيت قانوني مي شود. فرد صاحب صلاحيت هم تنها در چارچوب قانون مي تواند ورود کند. اگر قانون را ناديده بگيرد به معناي ناديده گرفتن نظام است و کسي که خارج از چارچوب نظام کار مي کند، نمي تواند متولي امري از امور نظام شود اين يکي از مهمترين امتيازات مردم سالاري ديني بر غير آن است. اما متأسفانه گاهگاهي حکمراني که با تابلو دينداري از مردم رأي مي ستاند تلاش مي کند تا با عبور از «دين» و «مردم» به قدرتي دست پيدا کرده و در برابر «نظام مردمي» يک نظام سايه را پديد آورد. در اين صورت تنها و تنها راه علاج همان مردمي هستند که تکليف شرعي آنان را به ساخت نظام ديني وادار کرده و فرد يا افرادي با استناد به آراء مردم تصور مي کنند که منهاي دين و مردم هم داراي موقعيت و منزلتي هستند. اگر مردم نيايند، دين قادر نيست اين گردنکشان خودمحور را سر جاي خود بنشاند. اگر مردم نيايند، اميرالمؤمنين- عليه السلام- هم به تنهايي نمي تواند اين متعديان را به قبول رأي دين و مردم وادار نمايد. تاريخ در دوران طولاني خود موارد زيادي در سينه خود ثبت کرده است که با غيبت مردم در صحنه، حکومت هاي الهي و مردمي ساقط شده اند.
9 دي در اين چارچوب تحليلي، يک روز ويژه در تاريخ اسلام به حساب مي آيد چرا که در اين روز مردم به ميدان آمدند و مدعيان مردم سالاري- و به واقع جباران و ديکتاتورهاي سفاک- که به نام مردم به بنيان هاي نظام مردمي و ديني مي کوبيدند را سيلي زده و سر جاي خود نشاندند. کاش مولي علي بن ابي طالب (عليه السلام) هم يک روز 9 دي داشت و کاش امام مجتبي(ع) و... و کاش در مشروطه يک 9 دي به وجود آمده بود يا حداقل يک 30 تير داشت و...
نهم دي ماه روزي بود که مردم احساس کردند، با شرارت عناصر خارجي و داخلي جز آنان و حضورشان هيچ نيروي ديگري نمي تواند انقلاب و نظام را حفظ کند و هيچ کاري جز حضور گرم و متراکم نمي تواند نشان دهد که دين و رهبري در اين کشور غريب نيست و انصافا 9 دي توانست هم استحکام دين و هم اقتدار رهبري را به دنيا نشان دهد. اگر به تحليل و تفسير محافل خارجي نگاهي بياندازيم درمي يابيم که ميان آنچه پيش از 9 دي گفته مي شد و آنچه پس از اين روز مطرح مي گرديد، فاصله اي بزرگ وجود دارد. بعد از 9 دي روند توطئه خارجي کند نشد اما اميد دشمن به کار در جغرافياي ايران و اميد به کارآيي عوامل فتنه از بين رفت و حرکت به سمت اقدامات خارجي نظير تحريم و قطعنامه و دسته بندي هاي بين المللي پيش رفت و اولين محصول آن قطعنامه 1929 بود و صد البته خود آنان اعتراف کرده اند که جمهوري اسلامي با فشار خارجي از بين نمي رود.
در واقع 9 دي مهمترين نقص «مردم سالاري» را برطرف کرد. اگر در ايران 9 دي نبود توطئه عليه مردم به ثمر مي نشست همانگونه که در کشورهاي ديگر توطئه به نتيجه رسيده است. در حضور مردم «برکت» وجود دارد و سبب فزوني قدرت جامعه اي که به آن اهتمام ورزيده مي گردد به گونه اي که غلبه آنان بر دشمنان تضمين شده و حتمي مي گردد. خداوند متعال در آيات 26 سوره توبه و 33 سوره احزاب به اين موضوع اشاره مي فرمايد. بر اساس دلالت اين آيات خداوند مؤمنين را با نيروي خود- جنود لم تروها- قوت مي بخشد و وقتي به ميدان آمدند، اگر کاستي هم داشته باشند، بر دشمن پيروز مي گردند و اين مزد بصيرتي است که در حضور به هنگام بدست مي آورند. اين در حالي است که با محاسبه مادي اولا به صحنه آمدن انبوه مردم در شرايط سخت فتنه ناممکن به نظر مي رسد و ثانيا با توجه به دست هاي درهم تنيده و محاسبات دقيق فتنه گران غلبه مردم بر آنان خارج از تصور است. خداوند در آيه 10 سوره احزاب به اين نکته اشاره مي کند که وقتي از داخل و خارج، بالا و پايين فتنه گران، جامعه را در محاصره مي گيرند، گمان به ناتواني در جامعه شکل مي گيرد و چشم ها وحشت زده نظاره گر مي شوند و جان هاي مؤمنين به لب مي رسد، در اين شرايط اگر اين مردم فارغ از عمق و گستره فتنه به وظيفه الهي خويش که حضور فعال در عرصه است، نظر داشته باشند، در اين هنگام خداوند مؤمنين را نصرت مي بخشد و معاندان و فتنه گران را در برابر آنان به ذلت مي کشاند.
در صحنه فتنه 88 سران فتنه با به رخ کشيدن قدرت فتنه گري خود درصدد بودند مردم را از صحنه خارج گردانند از اين رو در اولين بيانيه هاي خود از «آتشفشان» و «آشوب در ميادين، خيابانها و دانشگاه ها» حرف زدند و نظام را براي عقب نشيني در مقابل فتنه گران تحت فشار شديد قرار دادند. دست آخر وقتي به نتيجه نرسيدند ماجراي عاشوراي 88 را به وجود آوردند تا بگويند هيچ چيز جلودار آنان نيست. در اين صحنه نظام نمي توانست با استفاده از ظرفيت انتظامي و امنيتي خود به ماجرا خاتمه دهد نه اينکه آشوب گران زياد بودند و يا اينکه قواي انتظامي و امنيتي براي مهار آنان ضعف داشت، بلکه از آن رو که اين انقلاب مسائلش را با نيروي ذاتي خود- مردم- حل مي کند، راغب به استفاده گسترده از نيروهاي انتظامي و امنيتي نبود. از اين روي براي پايان دادن به فتنه عميقا به 9 دي نياز بود.
يک نکته ديگر در 9 دي «ايمان و باورهاي ديني» مردم بود. حضور مردم در صحنه مي توانست صرفا سياسي باشد يعني مردم براي حل يک مشکل خاص سياسي- در زير سقف نظام- به ميدان بيايند کما اينکه مردم تهران در روز 30 تير 31 به ميدان آمدند و آمدن آنان سقوط کابينه احمد قوام را در پي داشت اما اثر چنين حضوري در همين صحنه محدود مي شود ولي وقتي يک باور مذهبي کنار آن قرار مي گيرد ماجرا يک معنا و مفهوم ديگري پيدا مي کند. در روز 9 دي مردم با شعارهاي مذهبي- عاشورايي به صحنه آمده بودند و عميقا احساس مي کردند که به دين و باورهاي مقدسشان آسيب وارد شده است و اين واقعا درست هم بود. حريم امام حسين عليه السلام و عاشورا براي مردم ايران معناي وجودي دارد. يعني تشيع بي عاشورا يا با عاشورايي تضعيف شده معنا و مفهومي ندارد. وقتي سران فتنه وارد حريم عاشورا شدند مردم از يک سو به عمق انحراف آنان پي بردند و از سوي ديگر دريافتند که فتنه گران گمان مي کنند به اعتبار رأيي که از مردم ستانده اند، جايگاه محکمي دارند پس بايد به آنان گفته مي شد که رأي پاي صندوق تا زماني اعتبار دارد که رأي دهنده، رفتار ستاننده راي را با ارزش هاي خود همخوان ببيند.
9 دي غير از اينکه يک روز حماسي است در عين حال يک «عبرت بزرگ» هم هست. عبرتي که بايد هرسال شفاف تر ديده شود. عبرت 9 دي- همانطور که در آخر وصيت نامه حضرت امام خميني رحمت الله عليه هم به آن اشاره شده- اين بود که عقد اخوت مردم با افراد تا آنجا است که تعارض فرد با نظام ظاهر نشده باشد. اما اگر فرد يا افرادي بيشترين رأي را هم از مردم گرفته باشند، کما اينکه در مواردي گرفته اند ولي بعد، انقلاب را رها کرده و به يک «فئه باغيه» يا يک گروهک انحرافي وصل يا تبديل شود و بخواهد با آن به اهداف خاص سياسي برسد، سروکار او قطعا با مردم خواهد بود و اولين کار مردم در اين صحنه باطل کردن رأيي است که به نام او به صندوق ريخته اند. مردم در روز 9 دي آراي سالهاي 68، 72، 76 و 80 را در حالي که دوره رياست جمهوري اين ها پايان يافته بود، باطل کردند و به تعبير بهتر پس گرفتند و حتي صاحبان آن آراء را لعن کردند. از اين پس هم اگر فرد يا افرادي پشت به مردم کرده و بناي انحراف بگذارند، همين لعن است و همان ابطال. و اين 14قرن حکايت شيعه گري است.